Milk Tea

From TyvaWiki
Revision as of 17:49, 6 April 2006 by Umay (talk | contribs) (→‎Source)
Jump to navigation Jump to search

Тывалап бижээни

Сүттүг шай

Сүттүг шай тываларның эң ынак чем шынарлыг суксуну хүндүткел суксуну. Сүттүг шай кижиниң суксаанын эки чандырар, күш киирип сергедир. Инек сүдүнден аңгыда, хой, өшкү сүдү-биле сүттээн шай кайгамчык чаагай. Теве сүдү-биле сүттээн шай онзагай амданныг. Теве сүдүнде дус, кужур хөй, ынчангаш баштай шайже дус кагбайн, соонда немеп алза эки.

Отка пашты салгаш, сугну кудар, соктаан шайны база хөй эвес дусту каггаш хайындырар. Хайынган шай саргарып, чеми четчип кээрге, кырынче сүттү кудар. Аргалыг болза чиг сүт-биле сүттээш, быжыр саарар. Шайның сүдү бышкан соонда хөнекче шүүр дамчыштыр хымыш-биле кудар. Шаарны ылгаар.

Шайга хамаарышкан улусчу чаңцылдар кайы көвей. Чижээлээрге, хүндүлээн кижизинге шай кудуп бээрде:


Ада-өгбеден дамчаан

Ак чемниң дээжизи

Келир үени ошкаан

Кедергей хүндүткелдиң бирээзи

Ак сүттүг шайымны

Аалчы Силерге сундум


дээш, шайлыг аяан ийи холдап сунуп бергеш, хөнээн шайы-биле база тавакка чемни ооң баарынга салыр чурумнуг.


Transliteration

Süttüg šay

Süttüg šay tïvalarnïŋ eŋ ïnak čem šïnarlïg suksunu, xündütkel suksunu. Süttüg šay kižiniŋ suksaanïn čandïrar, küš kiirip sergedir. Inek südünden aŋgïda, xoy, öškü südü-bile sütteen šay kaygamčïk čaagay. Teve südü-bile sütteen šay onzagay amdannïg. Teve südünde dus, kužur xöy, ïnčangaš baštay šayže dus kagbayn, soonda nemep alza eki.

Otka pašťï salgaš, sugnu kudar, soktaan šaynï baza xöy eves dustu kaggaš xayïndïrar. Xayïngan šay sargarïp, čemi četčip keerge, kïrïnče süttü kudar. Argalïg bolza čig süt-bile sütteeš, bïžïr saarar. Šaynïŋ südü bïškan soonda xenekče šüür damčïštïr xïmïš-bile kudar. Šaarnï ïglaar.

Šayga xamaarïškan ulusču čaŋčïldar kayï kövey. Čižeeleerge, xündüleen kižizinge šay kudup beerde:


Ada-ögbeden damčaan

Ak čemniŋ deežizi

Kelir üyeni oštaan

Kedergey xündütkeldiŋ bireezi –

Ak süttüg šayïmnï

Aalčï Silerge sundum


deeš, šaylïg ayaan iyi xoldap sunup bergeš, xöneen šaynï-bile baza tavakka čemni ooŋ baarïnga salïr čurumnug.

Translation

Milk Tea

Milk-tea is the Tuva’s most beloved drink, a respected drink, that has a nutricious quality. Milk tea quenches a person’s thirst and restores vigour. Apart form cow milk, milk tea with sheep or goat milk is remarkably good too. Tea to which camel milk has been added is especially tasty. In camel milk there is much salt and saltiness, therefore salt is not put into the tea at first, it is better to add it later.

Put the kettle on the fire, pour in water, put in the pounded tea and a little salt and cook. When the boiled tea has turned yellow and the food suffices, pour the milk onto it. If possible, put in raw milk, cook, and cool down. After the milk of the tea has cooked, pour with a ladle into a bowl by means of a strainer. Discard the tea leaves.

Popular traditions concerning tea are manifold. For instance, when pouring out tea to an honoured person, one says:


The best of the white (dairy) foods

That came around from the ancestors,

One of the most honoured ones

That foretells the time to come,

My tea with white milk

I offer to you, guest


and one offers one's cup with tea while holding it with both hands, and it is customary to put his bowl with tea and food on a plate in front of him.



Source

Namzal, Emzimaa. Холу чемзиг авам сөңү / Хлебосольная юрта (Nutricious and delicious : My mother's regalement / The hospitable yurt). Kyzyl: Novosti Tuvy, 1995. 18-19.