Difference between revisions of "Proverbs"

From TyvaWiki
Jump to navigation Jump to search
(č > ch)
m
Line 1: Line 1:
 
Ада чокта чартык өскүс,
 
Ада чокта чартык өскүс,
  
Ава чокта бүдүн өскүс
+
Ава чокта бүдүн өскүс.
  
  
Ada chokta chartyk ösküs, ava chokta büdün ösküs
+
Ada chokta chartyk ösküs, ava chokta büdün ösküs.
  
 
Without father - half orphan, without mother - complete orphan.
 
Without father - half orphan, without mother - complete orphan.
Line 10: Line 10:
 
----
 
----
  
Биче чалгаа улуг чалгаага чедер
+
Биче чалгаа улуг чалгаага чедер.
  
  
Biche chalgaa ulug chalgaaga cheder
+
Biche chalgaa ulug chalgaaga cheder.
  
 
Small laziness leads to big laziness.
 
Small laziness leads to big laziness.
Line 19: Line 19:
 
----
 
----
  
Боду ушкан уруг ыглавас
+
Боду ушкан уруг ыглавас.
  
  
Bodu ushkan urug yglavas
+
Bodu ushkan urug yglavas.
  
 
The child that falls by itself does not cry.
 
The child that falls by itself does not cry.
Line 30: Line 30:
 
Буура кырыыр,  
 
Буура кырыыр,  
  
Бодаган өзер
+
Бодаган өзер.
  
  
Buura kyryyr, bodagan özer
+
Buura kyryyr, bodagan özer.
  
 
The camel stallion grows old, the camel foal grows up.
 
The camel stallion grows old, the camel foal grows up.
Line 39: Line 39:
 
----
 
----
  
Даартагы чагдан бөгүнгү өкпе дээре
+
Даартагы чагдан бөгүнгү өкпе дээре.
  
  
Daartagy chagdan bögüngü ökpe deere
+
Daartagy chagdan bögüngü ökpe deere.
  
 
Today's lung is better than tomorrow's fat.  
 
Today's lung is better than tomorrow's fat.  
Line 52: Line 52:
 
Даг аьтты човадыр,
 
Даг аьтты човадыр,
  
Кылык ботту човадыр
+
Кылык ботту човадыр.
  
  
Dag ahtty chovadyr, kylyk bottu chovadyr,
+
Dag ahtty chovadyr, kylyk bottu chovadyr.
  
 
The mountain makes the horse suffer, anger makes oneself suffer.
 
The mountain makes the horse suffer, anger makes oneself suffer.
Line 62: Line 62:
  
 
Даг көрбейн эдээң азынма,
 
Даг көрбейн эдээң азынма,
Суг көрбейн идиң ужулба
+
 
 +
Суг көрбейн идиң ужулба.
  
  
Line 73: Line 74:
 
----
 
----
  
Далашкан күске сүтке дүжер
+
Далашкан күске сүтке дүжер.
  
  
Dalashkan küske sütke düzher
+
Dalashkan küske sütke düzher.
  
 
The hurrying mouse falls into the milk.
 
The hurrying mouse falls into the milk.
Line 84: Line 85:
 
----
 
----
  
Думчукка тулганда бызаа сугжу
+
Думчукка тулганда бызаа сугжу.
  
  
Line 95: Line 96:
 
Кадарчыга дайангыыш херек,  
 
Кадарчыга дайангыыш херек,  
  
Хаалгага сенчи херек
+
Хаалгага сенчи херек.
  
  
Kadarchyga dajangyysh kherek, khaalgaga senchi kherek
+
Kadarchyga dajangyysh kherek, khaalgaga senchi kherek.
  
 
A herdsman needs a staff, a door needs a bolt.
 
A herdsman needs a staff, a door needs a bolt.
Line 106: Line 107:
 
Кижи өзер,
 
Кижи өзер,
  
Кидис шөйлүр
+
Кидис шөйлүр.
  
  
Kizhi özer, kidis shöjlür
+
Kizhi özer, kidis shöjlür.
  
 
Man grows up, felt wears out.  
 
Man grows up, felt wears out.  
Line 119: Line 120:
 
Кудук суунда балык чок,
 
Кудук суунда балык чок,
  
Кургаг ыяшта бүрү чок
+
Кургаг ыяшта бүрү чок.
  
  
Line 128: Line 129:
 
----
 
----
  
Кускун кара-даа болза төлүнге ынак
+
Кускун кара-даа болза төлүнге ынак.
  
  
Line 139: Line 140:
 
Куш уялыг,
 
Куш уялыг,
  
Кижи чурттуг
+
Кижи чурттуг.
  
  
Line 148: Line 149:
 
----
 
----
  
Кырган аьт орук часпас
+
Кырган аьт орук часпас.
  
  
Line 159: Line 160:
 
Кээргеннер тоорук чуур,  
 
Кээргеннер тоорук чуур,  
  
Хелиңнер эреге чуур
+
Хелиңнер эреге чуур.
  
  
Keergenner tooruk chuur, kheliŋner erege chuur
+
Keergenner tooruk chuur, kheliŋner erege chuur.
  
 
Nutcrackers crack cedar seeds, monks crack rosary beads.
 
Nutcrackers crack cedar seeds, monks crack rosary beads.
Line 170: Line 171:
 
Мал киштежип таныжар,  
 
Мал киштежип таныжар,  
  
Кижи чугаалажып таныжар
+
Кижи чугаалажып таныжар.
  
  
Mal kishtezhip tanyzhar, kizhi chugaalazhyp tanyzhar
+
Mal kishtezhip tanyzhar, kizhi chugaalazhyp tanyzhar.
  
 
Livestock become acquainted by neighing to one another, people become
 
Livestock become acquainted by neighing to one another, people become
Line 180: Line 181:
 
----
 
----
  
Мурнай үнген кулакты соңнай үнген мыйыс эртер
+
Мурнай үнген кулакты соңнай үнген мыйыс эртер.
  
  
Line 191: Line 192:
 
----
 
----
  
Өдүрээн часса-даа, xөлүн часпас
+
Өдүрээн часса-даа, xөлүн часпас.
  
  
Line 204: Line 205:
 
Сөглээн сөс,
 
Сөглээн сөс,
  
Керткен ыяш
+
Керткен ыяш.
  
  
Sögleen sös, kertken yjash
+
Sögleen sös, kertken yjash.
  
 
A spoken word, carved wood.  
 
A spoken word, carved wood.  
Line 215: Line 216:
 
----
 
----
  
Xат чокта сиген бажы шимчевес
+
Xат чокта сиген бажы шимчевес.
  
  
Xat chokta sigen bazhy shimcheves
+
Xat chokta sigen bazhy shimcheves.
  
 
Without wind, the ears of the grass do not move.
 
Without wind, the ears of the grass do not move.
Line 226: Line 227:
 
----
 
----
  
Xырны тотса-даа, караа тотпас
+
Xырны тотса-даа, караа тотпас.
  
  
Line 235: Line 236:
 
----
 
----
  
Чаңгыс инектиң мыйызын кагарга, муң инектиң мыйызы аарыыр
+
Чаңгыс инектиң мыйызын кагарга, муң инектиң мыйызы аарыыр.
  
  
Line 248: Line 249:
 
Чут болурга ыт семириир,
 
Чут болурга ыт семириир,
  
Аарыг болурга лама байыыр
+
Аарыг болурга лама байыыр.
  
  
Chut boorga yt semiriir, aaryg boorga lama bajyyr
+
Chut boorga yt semiriir, aaryg boorga lama bajyyr.
  
 
When there is killing weather, the dogs grow fat, when there is
 
When there is killing weather, the dogs grow fat, when there is
Line 258: Line 259:
 
----
 
----
  
Чыткан теве аксынче каңмыыл кирбес
+
Чыткан теве аксынче каңмыыл кирбес.
  
  
Line 269: Line 270:
 
----
 
----
  
Чыткан теве аксынга каңмыыл кирген
+
Чыткан теве аксынга каңмыыл кирген.
  
  
Line 280: Line 281:
 
----
 
----
  
Ыт кудуруун айбылаар
+
Ыт кудуруун айбылаар.
  
  
Yt kuduruun ajbylaar
+
Yt kuduruun ajbylaar.
  
 
The dog orders its tail.  
 
The dog orders its tail.  
Line 293: Line 294:
 
Эки кижээ эш xөй,
 
Эки кижээ эш xөй,
  
Эки аьтка ээ xөй
+
Эки аьтка ээ xөй.
  
  

Revision as of 11:08, 20 December 2005

Ада чокта чартык өскүс,

Ава чокта бүдүн өскүс.


Ada chokta chartyk ösküs, ava chokta büdün ösküs.

Without father - half orphan, without mother - complete orphan.


Биче чалгаа улуг чалгаага чедер.


Biche chalgaa ulug chalgaaga cheder.

Small laziness leads to big laziness.


Боду ушкан уруг ыглавас.


Bodu ushkan urug yglavas.

The child that falls by itself does not cry.


Буура кырыыр,

Бодаган өзер.


Buura kyryyr, bodagan özer.

The camel stallion grows old, the camel foal grows up.


Даартагы чагдан бөгүнгү өкпе дээре.


Daartagy chagdan bögüngü ökpe deere.

Today's lung is better than tomorrow's fat.

(Better an egg today than a hen tomorrow).


Даг аьтты човадыр,

Кылык ботту човадыр.


Dag ahtty chovadyr, kylyk bottu chovadyr.

The mountain makes the horse suffer, anger makes oneself suffer.


Даг көрбейн эдээң азынма,

Суг көрбейн идиң ужулба.


Dag körbejn edeeŋ azynma, sug körbejn idiŋ uzhulba.

Without seeing the mountain, do not tuck up your skirt, without seeing the water, do not take off your boots.

(Do not act prematurely).


Далашкан күске сүтке дүжер.


Dalashkan küske sütke düzher.

The hurrying mouse falls into the milk.

(Haste makes waste).


Думчукка тулганда бызаа сугжу.


Dumchukka tulganda byzaa sugzhu.

When [water] reaches up to the nose, the calf is a swimmer.


Кадарчыга дайангыыш херек,

Хаалгага сенчи херек.


Kadarchyga dajangyysh kherek, khaalgaga senchi kherek.

A herdsman needs a staff, a door needs a bolt.


Кижи өзер,

Кидис шөйлүр.


Kizhi özer, kidis shöjlür.

Man grows up, felt wears out.

(The old grow old, the young grow up).


Кудук суунда балык чок,

Кургаг ыяшта бүрү чок.


Kuduk suunda balyk chok, kurgag yjashta bürü chok.

There is no fish in well-water, there is no leaf on dry wood.


Кускун кара-даа болза төлүнге ынак.


Kuskun kara-daa bolza tölünge ynak.

Even though it is black, the raven loves its young.


Куш уялыг,

Кижи чурттуг.


Kush ujalyg, kizhi churttug.

A bird has a nest, man has a home.


Кырган аьт орук часпас.


Kyrgan aht oruk chaspas.

The old horse will not mistake the road.


Кээргеннер тоорук чуур,

Хелиңнер эреге чуур.


Keergenner tooruk chuur, kheliŋner erege chuur.

Nutcrackers crack cedar seeds, monks crack rosary beads.


Мал киштежип таныжар,

Кижи чугаалажып таныжар.


Mal kishtezhip tanyzhar, kizhi chugaalazhyp tanyzhar.

Livestock become acquainted by neighing to one another, people become acquainted by talking to one another.


Мурнай үнген кулакты соңнай үнген мыйыс эртер.


Murnaj üngen kulakty soŋnaj üngen myjys erter.

The horn that came out last will pass the ear that came out first.

(The pupil surpasses the master).


Өдүрээн часса-даа, xөлүн часпас.


Ödüreen chassa-daa, xölün chaspas.

Even though he misses his duck, he will not miss his lake.

(To be not entirely mistaken).


Сөглээн сөс,

Керткен ыяш.


Sögleen sös, kertken yjash.

A spoken word, carved wood.

(One should keep one's promise).


Xат чокта сиген бажы шимчевес.


Xat chokta sigen bazhy shimcheves.

Without wind, the ears of the grass do not move.

(There is no smoke without a fire).


Xырны тотса-даа, караа тотпас.


Xyrny totsa-daa, karaa totpas.

Even though his stomach is satiated, his eye will not be satiated.


Чаңгыс инектиң мыйызын кагарга, муң инектиң мыйызы аарыыр.


Chaŋgys inektiŋ myjyzyn kagarga, muŋ inektiŋ myjyzy aaryyr.

When hitting the horn of a single cow, the horns of a thousand cows hurt.

(A community is troubled when one member is troubled).


Чут болурга ыт семириир,

Аарыг болурга лама байыыр.


Chut boorga yt semiriir, aaryg boorga lama bajyyr.

When there is killing weather, the dogs grow fat, when there is disease, the lamas grow rich.


Чыткан теве аксынче каңмыыл кирбес.


Chytkan teve aksynche kaŋmyyl kirbes.

Tumbleweed will not enter into the mouth of the lying camel.

(No pain, no gain).


Чыткан теве аксынга каңмыыл кирген.


Chytkan teve aksynga kaŋmyyl kirgen.

Tumbleweed entered the mouth of the lying camel.

(Said of a person who is lucky without taking trouble).


Ыт кудуруун айбылаар.


Yt kuduruun ajbylaar.

The dog orders its tail.

(To shirk work).


Эки кижээ эш xөй,

Эки аьтка ээ xөй.


Eki kizhee esh xöy, eki ahtka ee xöy.

A good person has many friends, a good horse has many masters.