Difference between revisions of "Riddles"

From TyvaWiki
Jump to navigation Jump to search
m
m
Line 1: Line 1:
The Tuva word for riddle is тывызык (tyvyzyk), from tyvysh- "to help find" + the verbal noun suffix -(I)k.
+
The Tuva word for riddle is тывызык (tïvïzïk), from tïvïš- "to help find" + the verbal noun suffix -(I)k.
  
  
Line 11: Line 11:
  
  
Adyshtaarga adyshka öy, azhyptarga, xovu syŋmas.
+
Adïštaarga adïška öy, ažïptarga, xovu sïŋmas.
  
 
(Karak).
 
(Karak).
Line 50: Line 50:
  
  
Aldyn terek on iji adyrlyg, üsh chüs aldan besh bürülüg.
+
Aldïn terek on iyi adïrlïg, üš čüs aldan beš bürülüg.
  
(Chyl, ajlar, khonuktar).
+
(Čïl, aylar, xonuktar).
  
  
Line 69: Line 69:
  
  
Aldynyn aldym,  
+
Aldïnïn aldïm,  
  
Aptarazyn kagdym.
+
Aptarazïn kagdïm.
  
(Chiliin algash, söögün oktapkan).
+
(Čiliin algaš, söögün oktapkan).
  
  
Line 87: Line 87:
  
  
Argada ak bashtyg ashak olur.
+
Argada ak baštïg ašak olur.
  
(Xarlyg tösh).
+
(Xarlïg töš).
  
  
Line 105: Line 105:
  
  
Arzhymakka kutkan yshkash,  
+
Aržïmakka kutkan ïškaš,  
  
Adyr talga askan yshkash.
+
Adïr talga askan ïškaš.
  
(Kush ujazy).
+
(Kuš uyazï).
  
  
Line 125: Line 125:
  
  
Arzylaŋ ag didi,  
+
Arzïlaŋ ag didi,  
  
Arga bazhy kyzash didi.  
+
Arga bažï kïzaš didi.  
  
(Chaŋnyk).
+
(Čaŋnïk).
  
  
Line 149: Line 149:
 
Deep bolbas demir örgen.
 
Deep bolbas demir örgen.
  
(Chylan).
+
(Čïlan).
  
  
Line 165: Line 165:
  
  
Ashtaan be deerge ak chag bogaalangan,
+
Aštaan be deerge ak čag bogaalangan,
  
Suksaan be deerge sug-dalaj ortuzunda.
+
Suksaan be deerge sug-dalay ortuzunda.
  
(Chumurda xan).
+
(Čumurda xan).
  
  
Line 183: Line 183:
 
   
 
   
  
Ahdym demir, bodum demir, kymchy chokka düshpes-daa men.  
+
Ahdïm demir, bodum demir, kïmčï čokka düšpes-daa men.  
  
(Shoocha bile dülgüür).
+
(Šooča bile dülgüür).
  
  
Line 201: Line 201:
  
  
Baraskannyŋ bažyn suybaar,  
+
Baraskannïŋ bažïn suybaar,  
  
 
Kulugurnuŋ kulaan dolgaar.  
 
Kulugurnuŋ kulaan dolgaar.  
  
(Byzaanchy).
+
(Bïzaančï).
  
  
Line 221: Line 221:
  
  
Bashky budu maŋnaan,  
+
Baškï budu maŋnaan,  
  
Soŋgu budu shoshkaan.  
+
Soŋgu budu šoškaan.  
  
(Daaranyr mashina).
+
(Daaranïr mašina).
  
  
Line 239: Line 239:
  
  
Bodu ak-daa bolza, sagyzhy kara.  
+
Bodu ak-daa bolza, sagïžï kara.  
  
(Khoran).
+
(Xoran).
  
  
Line 257: Line 257:
  
  
Bodu borbak, bizhekten chidig.
+
Bodu borbak, bižekten čidig.
  
 
(Ok).
 
(Ok).
Line 293: Line 293:
  
  
Borbuyakta kutkan yshkash,  
+
Borbuyakta kutkan ïškaš,  
  
Bora talda askan yshkash.
+
Bora talda askan ïškaš.
  
(Ary öö).
+
(Arï öö).
  
  
Line 315: Line 315:
 
Borbuyakta kuttungan,  
 
Borbuyakta kuttungan,  
  
Bora talda astyngan.
+
Bora talda astïngan.
  
(Ary öö).
+
(Arï öö).
  
  
Line 331: Line 331:
  
  
Bödey ög möŋgün khajaapchalyg.  
+
Bödey ög möŋgün xayaapčalïg.  
  
(Chürek).
+
(Čürek).
  
  
Line 347: Line 347:
  
  
Ijde chartyk ög.
+
Iyde čartïk ög.
  
 
(Kulak).
 
(Kulak).
Line 363: Line 363:
  
  
İyi ögnüŋ chülgüüzhü chaŋgys.
+
Iyi ögnüŋ čülgüüžü čaŋgïs.
  
(Inektiŋ dumchuunuŋ iji üdü bile dyly).
+
(Inektiŋ dumčuunuŋ iyi üdü bile dïlï).
  
  
Line 381: Line 381:
  
 
   
 
   
Kazyra deg bottug, kalchaa dalaj yyttyg.  
+
Kazïra deg bottug, kalčaa dalay ïïttïg.  
  
(Syyn).  
+
(Sïïn).  
  
  
Line 399: Line 399:
  
  
Köhp kizhi xüreeledi, xüreŋ askyr chyraalady.  
+
Köhp kiži xüreeledi, xüreŋ askïr čïraaladï.  
  
(Dishter bolgash dyl).
+
(Dišter bolgaş dïl).
  
  
Line 415: Line 415:
  
  
Menden biche meni ahtkardy.  
+
Menden biče meni ahtkardï.  
  
 
(Ezeŋgi).
 
(Ezeŋgi).
Line 435: Line 435:
 
Öylep-öylep köstüp kelir,  
 
Öylep-öylep köstüp kelir,  
  
Öŋ-baazyn shokar tonnug.  
+
Öŋ-baazïn šokar tonnug.  
  
(Cheleesh).
+
(Čeleeš).
  
  
Line 453: Line 453:
  
  
Özen bazhy kyzash didi,  
+
Özen bažï kïzaš didi,  
  
Öshtüg kök xyjt didi.
+
Öštüg kök xïyt didi.
  
 
(Boonuŋ ettingeni baza börünüŋ ölgeni).  
 
(Boonuŋ ettingeni baza börünüŋ ölgeni).  
Line 473: Line 473:
  
  
Tii chok torgum, dizii chok chinchim.
+
Tii čok torgum, dizii čok činčim.
  
(Deer bolgash syldystar).
+
(Deer bolgaš sïldïstar).
  
  
Line 491: Line 491:
  
  
Ulug ögnüŋ ishtinde biche ög,  
+
Ulug ögnüŋ ištinde biče ög,  
  
Biche ögnüŋ ishtinde bulan chaagy.  
+
Biče ögnüŋ ištinde bulan čaagï.  
  
 
(Idik, uk, but).
 
(Idik, uk, but).
Line 511: Line 511:
  
  
Chiŋgir kyzyl torgu tonnug, chigir-chimis amdannyg.
+
Čiŋgir kïzïl torgu tonnug, čigir-čimis amdannïg.
  
(Chestek-kat).
+
(Čestek-kat).
  
  
Line 531: Line 531:
  
  
Erten dört buttaar, dühshte iyi buttaar, kezhee üsh buttaar.
+
Erten dört buttaar, dühšte iyi buttaar, kežee üš buttaar.
  
(Kizhi).
+
(Kiži).
  
  

Revision as of 16:24, 6 December 2009

The Tuva word for riddle is тывызык (tïvïzïk), from tïvïš- "to help find" + the verbal noun suffix -(I)k.



Адыштаарга адышка өй,

Ажыптарга хову сыңмас.

(Карак).


Adïštaarga adïška öy, ažïptarga, xovu sïŋmas.

(Karak).


When having it in the palm of the hand, it fits the palm of the hand, upon opening it up, the steppe cannot contain it.

(Eye).


Ала-була чакпалыг,

Алдын урук сөдүргелиг.

(Сааскан).


Ala-bula čakpalïg,

Aldïn uruk södürgelig.

(Saaskan).


It has dappled fins, it has a golden lasso pole and lasso.

(Magpie).


Алдын терек он ийи адырлыг,

Үш чүс алдан беш бүрүлүг.

(Чыл, айлар, хонуктар).


Aldïn terek on iyi adïrlïg, üš čüs aldan beš bürülüg.

(Čïl, aylar, xonuktar).


A golden poplar has twelve branches and three hundred sixty five leaves.

(Year, months, days).


Алдынын алдым,

Аптаразын кагдым.

(Чилиин алгаш, сөөгүн октапкан).


Aldïnïn aldïm,

Aptarazïn kagdïm.

(Čiliin algaš, söögün oktapkan).


I took its gold and cast off its chest.

(I took its marrow and threw away the bone).


Аргада ак баштыг ашак олур.

(Харлыг төш).


Argada ak baštïg ašak olur.

(Xarlïg töš).


In the mountain forest sits a white headed old man.

(Snowy tree trunk).


Аржымакка куткан ышкаш,

Адыр талга аскан ышкаш.

(Куш уязы).


Aržïmakka kutkan ïškaš,

Adïr talga askan ïškaš.

(Kuš uyazï).


Like one poured it into a wineskin, like one hang it in a forked willow.

(Bird’s nest).


Арзылаң аг диди,

Арга бажы кызаш диди.

(Чаңнык).


Arzïlaŋ ag didi,

Arga bažï kïzaš didi.

(Čaŋnïk).


The lion roared, the top of the mountain forest flashed.

(Lightning).


Артап болбас алдын өрген,

Дээп болбас демир өрген.

(Чылан).


Artap bolbas aldyn örgen,

Deep bolbas demir örgen.

(Čïlan).


A golden pole one should not step over, an iron pole one should not touch.

(Snake).


Аштаан бе дээрге ак чаг богааланган,

Суксаан бе дээрге суг-далай ортузунда.

(Чумурда хан).


Aštaan be deerge ak čag bogaalangan,

Suksaan be deerge sug-dalay ortuzunda.

(Čumurda xan).


When saying has it become hungry: it put on a white greased scarf, when saying has it become thirsty: it is in the middle of the water of the sea.

(Blood in the abomasum (i.e. a blood sausage)).


Аъдым демир, бодум демир, кымчы чокка дүшпес-даа мен.

(Шооча биле дүлгүүр).


Ahdïm demir, bodum demir, kïmčï čokka düšpes-daa men.

(Šooča bile dülgüür).


My horse is of iron, I myself am of iron, without a whip, I will not dismount.

(Lock and key).


Барасканның бажын суйбаар,

Кулугурнуң кулаан долгаар.

(Бызаанчы).


Baraskannïŋ bažïn suybaar,

Kulugurnuŋ kulaan dolgaar.

(Bïzaančï).


Stroking the pauper's head, twisting the fellow's ears.

(Fiddle).


Башкы буду маңнаан,

Соңгу буду шошкаан.

(Даараныр машина).


Baškï budu maŋnaan,

Soŋgu budu šoškaan.

(Daaranïr mašina).


The foot ahead ran, the food behind trotted.

(Sewing machine).


Боду ак-даа болза, сагыжы кара.

(Хоран).


Bodu ak-daa bolza, sagïžï kara.

(Xoran).


It is white, yet its mind is black.

(Poison).


Боду борбак,

Бижектен чидиг.

(Ок).


Bodu borbak, bižekten čidig.

(Ok).


It is round, yet sharper than a knife.

(Bullet).


Боду борбак,

Боску теве.

(Хөнек).


Bodu borbak, bosku teve.

(Xönek).


It is round, yet [it has] a camel’s neck.

(Teapot).


Борбуякта куткан ышкаш,

Бора талда аскан ышкаш.

(Ары өө).


Borbuyakta kutkan ïškaš,

Bora talda askan ïškaš.

(Arï öö).


Like one poured it in an abomasum, like one hang it in a grey willow.

(Wasp’s nest).


Борбуякта куттунган,

Бора талда астынган.

(Ары өө).


Borbuyakta kuttungan,

Bora talda astïngan.

(Arï öö).


It poured itself in an abomasum (ruminant’s fourth stomach), it hang itself in a grey willow.

(Wasp’s nest).


Бөдей өг мөңгүн хаяапчалыг.

(Чүрек).


Bödey ög möŋgün xayaapčalïg.

(Čürek).


The dilapidated yurt has silver felt strips (for shutting off the lower part of the lattice of the yurt).

(Heart).


Ийде чартык өг.

(Кулак).


Iyde čartïk ög.

(Kulak).


On the slope is half a house.

(Ear).


Ийи өгнүң чүлгүүжү чаңгыс.

(Инектиң думчуунуң ийи үдү биле дылы).


Iyi ögnüŋ čülgüüžü čaŋgïs.

(Inektiŋ dumčuunuŋ iyi üdü bile dïlï).


Two houses having one besom.

(A cow’s two nostrils and tongue).


Казыра дег боттуг,

Калчаа далай ыыттыг.

(Сыын).


Kazïra deg bottug, kalčaa dalay ïïttïg.

(Sïïn).


Tall like a heifer, loud as the raging sea.

(Deer).


Көъп кижи хүрээледи,

Хүрең аскыр чыраалады.

(Диштер болгаш дыл).


Köhp kiži xüreeledi, xüreŋ askïr čïraaladï.

(Dišter bolgaş dïl).


Many people surrounded it, the chestnut stallion ambled.

(Teeth and tongue).


Менден биче мени аъткарды.

(Эзеңги).


Menden biče meni ahtkardï.

(Ezeŋgi).


Smaller than me, yet it puts me on the horse.

(Stirrup).


Өйлеп-өйлеп көстүп келир,

Өң-баазын шокар тоннуг.

(Челееш).


Öylep-öylep köstüp kelir,

Öŋ-baazïn šokar tonnug.

(Čeleeš).


From time to time it shows up, having a multicoloured dappled dress.

(Rainbow).


Өзен бажы кызаш диди,

Өштүг көк хыйт диди.

(Боонуң еттингени база бөрүнүң өлгени).


Özen bažï kïzaš didi,

Öštüg kök xïyt didi.

(Boonuŋ ettingeni baza börünüŋ ölgeni).


The end of a narrow gully flashed, the craving gray crashed.

(A gun’s shooting and a wolf’s death).


Тии чок торгум,

Дижии чок чинчим.

(Дээр болгаш сылдыстар).


Tii čok torgum, dizii čok činčim.

(Deer bolgaš sïldïstar).


My silk is without seams, my beads are without string.

(Sky and stars).


Улуг өгнүң иштинде биче өг,

Биче өгнүң иштинде булан чаагы.

(Идик, ук, бут).


Ulug ögnüŋ ištinde biče ög,

Biče ögnüŋ ištinde bulan čaagï.

(Idik, uk, but).


In the big house is a small house, in the small house is an elk’s jaw.

(Boot, stocking, foot).


Чиңгир кызыл торгу тоннуг,

Чигир-чимис амданныг.

(Честек-кат).


Čiŋgir kïzïl torgu tonnug, čigir-čimis amdannïg.

(Čestek-kat).


It has a bright red silken dress, it has the taste of sugared fruit.

(Strawberry).


Эртен дөрт буттаар,

Дүъште ийи буттаар,

Кежээ үш буттаар.

(Кижи).


Erten dört buttaar, dühšte iyi buttaar, kežee üš buttaar.

(Kiži).


In the morning it walks on four feet, at noon it walks on two feet, in the evening it walks on three feet.

(Man).